EKONOMİDE SON DURUM ANALİZİ
Enflasyonla mücadele sürecinde maliye politikasının rolü son zamanlarda sıkça gündeme gelmekte. Akbank Baş Ekonomisti Çağrı Sarıkaya’nın analizine göre, Hazine nakit dengesi verileri 2025 yılının ikinci çeyreğinden itibaren ciddi bir sıkılaşmaya işaret etmekte.
Faiz dışı açık / Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH) oranı nakit bazlı verilere göre 2025’in ilk çeyreğinde %2,2 iken üçüncü çeyrekte %0,6’ya gerilemiş durumda. Bu iyileşmenin devamı ve derinleştirilmesi, makroekonomik istikrar açısından hayati öneme sahip.
Hangi Alanlarda Sıkılaşma Yaşanıyor?
Merkezi yönetim bütçe verilerine göre yapılan incelemelerde, 1,6 puanlık sıkılaşmanın ana kaynakları şu şekilde sıralanabilir:
- Gelir Artışı (0,9 Puan Katkı): KDV ve BSMV gibi dahilde alınan vergilerdeki artışlar sıkılaşmanın öncüsü oldu.
- Gider Düşüşü (0,7 Puan Katkı): Sermaye transferlerindeki azalma, özellikle deprem harcamalarındaki düşüşten kaynaklanmaktadır.
Analize göre, deprem harcamaları hariç tutulduğunda, harcamaların gerçek anlamda sıkılaşma yaşamadığı, sadece harcamaların kompozisyonunda değişiklikler olduğu görülmektedir.
Nerde Yapısal Bozulma Var? (2006-2016 Karşılaştırması)
Maliye politikasının daha fazla sıkılaşma alanı bulabilmesi için, 2017 öncesi döneme göre GSYH’nin %2’si civarında fazla verdiği faiz dışı denge kalemlerine odaklanmak gerekmektedir:
- Toplam Bozulma: Giderlerin payı 1,6 puan artarken, gelirlerin payı 0,7 puan azalmış ve faiz dışı denge toplamda 2,3 puan bozulmuştur.
| Bozulmanın Ana Kaynakları | Gelirler (Azalma) | Giderler (Artış) |
|---|---|---|
| Büyük Kayıp | Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri (KİT ve kamu bankaları) | Personel Giderleri |
| İkinci Kayıp | Dahilde ve Dış Ticaretten Alınan Vergiler | Cari Transferler (Özellikle KİT görev zararları) |
| Önemli Artış | Gelir ve Kurumlar Vergisi Payı | Sermaye Transferleri (Deprem hariç) |
Özellikle Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirlerinde yaşanan düşüş, KİT’lerin ve kamu bankalarının gelir yaratma kapasitesindeki kritik sorunları göstermektedir.
Gelecek için Öneriler: Sıkılaşma ve Toplumsal Tercihler
Sarıkaya, maliye politikasının gelir sağlama ve harcama yapma şeklinin, hem makroekonomik hem sosyal etkilere sahip önemli bir politik tercih olduğunu belirtmektedir. Sıkılaşmanın odaklanması gereken alanlar şunlardır:
- Vergi Reformu: MTV gibi vergilerin dışında mülkiyet ve servet vergilerinin yeniden tasarlanması önemlidir.
- Kamu Verimliliği: Kamuda verimliliğin artırılması için KİT’lerde görev zararları ve teşebbüs gelirleri üzerinde çalışmalar yapılmalıdır.
- Harcama Kompozisyonu: Kamunun istihdam payının azaltılması ve hane halklarına yönelik sosyal desteklerin artırılması gerekmektedir.
2026 Bütçe ve OVP Hedefleri (Editör Notu)
Yeni OVP, 2026 için Faiz Dışı Denge / GSYH hedefini devam ettirmekte ve merkezi yönetim bütçesinin faiz dışı açığının GSYH’ye oranını %0 veya pozitif bir seviyeye getirme amacını taşımaktadır. Bu hedefe ulaşılabilmesi için yapısal reformların hayata geçirilmesi kritik öneme sahiptir.
Özellikle 2025 yılındaki vergi tahsilat artışının kalıcılığı ve deprem sonrası harcamaların yönetimi, 2026 hedeflerinin tutturulması için büyük önem arz etmektedir. Aksi takdirde, hedefler kırılgan bir yapı üzerine inşa edilmiş olacaktır.
