“`html
Gündem
İran’daki Kanlı Protestolar Geçici Olarak Bastırıldı: Sokaklar Sessiz Ama Öfke Sürüyor
İran’da Aralık ayı sonunda patlak veren ve hızla rejim karşıtı bir karakter kazanan protestolar, güvenlik güçlerinin sert müdahaleleriyle geçici olarak bastırılmış durumda. Aktivistler, ülke genelinde uygulanan sokağa çıkma yasağına rağmen, bastırılan öfkenin yeniden patlayacağından endişe ediyor.
Özet:
İran’da Aralık ayı sonunda başlayan ve hızla bastırılan protestolar, yoğun güvenlik tedbirleri sayesinde şu an için durdurulmuş gibi görünüyor. Ancak analistler, bu süreçte sokaklara çıkma yasakları uygulanmasına rağmen, öfkenin tamamen yok olmadığını belirtiyor.
Güvenlik güçlerinin uyguladığı sert müdahaleler, bugüne kadar protestocuları sokaklardan çekilmeye zorladı. Ülkede süren internet kesintileri nedeniyle sağlıklı bilgi alınması zor olsa da, sınırlı sayıda Starlink uydu terminali aracılığıyla ve yurt dışındaki İranlılardan gelen bilgiler, protestoların büyük ölçüde bastırıldığını gösteriyor.
Protestolar, Aralık ayı sonunda başkent Tahran’da artan enflasyon ve İran riyalinin değer kaybı karşısında yükselen sloganlarla başladı. Olaylar hızla ülke geneline yayıldı ve rejim karşıtı bir karakter kazandı. Yetkililer, protestolar büyüdükçe interneti engelledi ve güvenlik güçleri sert müdahalelere başvurdu.
“Şehirler Sessiz, Sokaklar Güvenlik Güçleriyle Dolu”
Yurt içinden gelen bilgilere göre, İran şehirlerinde şimdi korkutucu bir sessizlik hakim. Sokaklarda ağır silahlarla donanmış güvenlik güçleri devriye geziyor; birçok bölgede sokağa çıkma yasağı uygulanıyor. ABD’de yaşayan İranlı aktivist Mehdi Yahyanejad, yüzlerce Starlink terminalinin ülkeye sokulmasına yardımcı olduğunu ve bunların yerel gazeteciler tarafından kullanıldığını belirtiyor.
Aktivist Yahyanejad, “Baskılar o kadar sertleşti ki, protestolar neredeyse tamamen durdu. Her yerde güvenlik güçleri var. Ülkede bir korku iklimi oluştu” diyor.
Protestolar Durduruldu, Ama Tamamen Sona Ermedi
Aktivistlere göre son günlerde açık protestolar azalmasına rağmen, rejime yönelik öfke henüz tamamen ortadan kalkmamış durumda. Bazı mahallelerde insanlar evlerinin pencerelerinden sloganlar atarken, genç gruplar hızlı bir biçimde toplanıp güvenlik güçleri gelmeden dağılıyor. Ancak Amerikalı yetkililerden somut bir askeri müdahale gelmediği sürece protestoların yeniden kitlesel bir hal alması beklenmiyor.
“ABD’den bir adım gelmezse, protestoların kısa vadede yeniden başlaması zor” diyen Yahyanejad, bu konuda bir öngörüde bulunuyor.
Ölü Sayısı Binlerle İfade Ediliyor
Washington merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), şu ana kadar 2,800’den fazla protestocunun hayatını kaybettiğini, yaklaşık 1,700 ölümün daha incelendiğini duyurdu. HRANA’ya göre yaklaşık 22,000 kişi gözaltına alındı.
Bu rakamlar bağımsız bir şekilde doğrulanamamış olsa da, İran yönetimi resmi bir bilanço açıklamamış durumda. İran’ın dini lideri Ali Hamaney, geçtiğimiz cumartesi yaptığı bir konuşmada “binlerce kişinin öldüğünü” kabul etti.
İranlı yetkililer, ölenlerin büyük bir kısmını “İsrail ve ABD destekli teröristler” olarak nitelendiriyor ve güvenlik güçlerini sorumluluktan muaf tutuyor.
Hastaneler Dahi Güvensiz İddiası
Aktivistlerin dile getirdiği bir diğer çarpıcı iddia, yaralı protestocuların hastanelerde bile güvende olmadığı yönünde. Yahyanejad, güvenlik güçlerinin hastanelerde beklediğini bildiği için birçok yaralının tedaviye gitmekten çekindiğini aktarıyor. Bazı videolar, hastane köşelerindeki cesetlerin başlarından vurulmuş hale geldiğini ortaya koyuyor. İranlı doktor Yasser Ghorashi, bu görüntülerin hastane prosedürleriyle çeliştiğini ve morga gönderilen cesetlerin tüm tıbbi ekipmanlardan arındırıldığını belirtiyor.
Bazı görüntüler, Batı İran’daki ilçe hastanelerine yönelik baskınları gösteriyor ve bağımsız kaynaklarca doğrulanmış durumda.
Trump’tan Sert Mesajlar, Fakat Askeri Adım Yok
ABD Başkanı Donald Trump, protestoların patlak vermesinin ardından İran’ı sert bir şekilde uyarmış ve güvenlik güçlerinin göstericileri öldürmesi durumunda doğrudan askeri karşılık verebileceklerini belirtmişti. Ancak son açıklamalarında Trump, İran’a yönelik bir saldırı kararı almadığını ve şu an böyle bir adım atmayı düşünmediğini ifade etti.
Trump ayrıca, İran yönetiminin 800’den fazla planlanan idamı iptal ettiğini iddia ederek rejimi bu konuda övdü. İran makamları ise bu iddiaları doğrulamamaktadır. İran Yargı Erki Başkanı önceki dönem gözaltına alınanlar için hızlı yargılama ve infaz sinyali vermişti.
Rejim Protestoları “Ekonomik İsyan” Olarak Nitelendiriyor
Uzmanlara göre protestoların arkasında derin bir ekonomik sorun yatıyor. Hızla değer kaybeden riyal, ticareti engelliyor. Yoksulluk, uluslararası yaptırımların yan sıra kötü yönetim nedeniyle hızla artıyor. İran, dünyanın en büyük ikinci doğalgaz rezervine sahip olmasına rağmen, su, elektrik ve gaz sıkıntısı yaşıyor.
Çevresel tahribat ve altyapı eksiklikleri, ülkede kalıcı hasarlara sebep oluyor. Hamaney, protestoları başlatan esnaf ve tüccarların “haklı ekonomik şikayetleri” olduğunu kabul etti. Ancak sorunun çözüm sorumluluğunu dış güçlere atarak geçiştiriyor.
Uzlaşan Görüş: Protestolar Yeniden Patlak Verecek
Güvenlik aygıtı, özellikle Devrim Muhafızları, şu ana kadar rejime sadık kalarak, yönetimin kısa vadede ayakta kalmasını sağlıyor. Ancak uzmanlar, bu sessizliğin kalıcı olmayacağı konusunda hemfikir.
ABD’nin olası askeri müdahale tehdidi, protestocular arasında “yardım geliyor” algısı oluşturabilirken, şu an için rejimi sarsacak bir dış müdahalenin görünmediği ifade ediliyor.
İran’daki mevcut tabloyu özetleyen bir görüş ise şudur: Protestolar susturuldu fakat nedenleri ortadan kalkmadı. İnternetin hala büyük ölçüde kapalı olması nedeniyle, ülkedeki gerçek gerilimin ne zaman ve nasıl yeniden alevleneceği belirsizliğini koruyor.
Kaynak: BBC, ABC News, HRANA
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
“`
